در حديث ياد شده به رسول خدا (صلی الله علیه و آله) چنين نسبت داده‌اند كه آنحضرت ، عموی بزرگوارشان حضرت ابوطالب (علیه السلام) را از انبوه آتش دوزخ ، به پايابی از آتش منتقل نموده و بدينسان ، موجب تخفيف عذاب وی گرديد ، و يا آرزو نموده كه تا روز رستاخيز از وی شفاعت نمايد. در حاليكه قرآن مجيد و سنّت پيامبر اکرم (صلواة الله علیه و آله) تخفيف عذاب كافران و شفاعت شخص ديگری از آنان را نفی مي‌نمايد. بنابراين، اگر ابوطالب (علیه السلام) - نعوذ بالله - كافر بود، هرگز پيامبر اکرم (صلواة الله علیه و آله) نمی‌توانست موجب تخفيف عذاب وی گردد و يا برای او آرزوی شفاعت نمايد و بدينسان بی‌پايگی و جعلی بودن محتوای حديث ضحضاح نيز به ثبوت می‌رسد.

اينك دلائل روشن اين مسئله در پرتو قرآن مجید و سنت رسول اکرم (صلی الله علیه و آله) بررسی می‌گردد:

الف- قرآن مجید در اين زمينه چنين می‌فرمايد:
«والذين كفروا لهم نارجهنم لا يقضي عليهم فيموتوا ولا يخفف عنهم من عذابها كذلك نجزي كل كفور».
«آتش دوزخ براي كافران است ؛ نه مرگ آنان فرا می‌رسد كه بميرند و نه عذاب آنان تخفيف داده می‌شود. ما كافران را اينچنين كيفر می‌دهيم».

ب- سنت پيامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) نيز شفاعت برای كافران را نفی می‌كند كه بعنوان نمونه به برخی از اخبار و احاديثِ مربوطه اشاره می‌شود:
۱- ابوذر غفاری (رضوان الله علیه) از پيامبر اکرم (صلی الله علیه و آله) چنين روايت می‌كند:
«اعطيت الشفاعه و هي نائله من امتي من لا يشرك بالله شيئا».
«بمن شفاعت عطا گرديد و آن براي كساني از امت من است كه به خدا مشرك نباشند».

۲- ابوهريره (لعنة الله علیه) نيز از رسول خدا (صلی الله علیه و آله) چنين روايت می‌كند:
«و شفاعتي لمن شهدان لا اله الا الله مخلصا و ان محمداً رسول الله يصدق لسانه و قلبه و قلبه لسانه».
«شفاعت من براي كسي است كه با اخلاص به يگانگی خدا گواهی دهد و بگويد: اشهد ان لا اله الا الله و برسالت پيامبر (صلی الله علیه و آله) نيز شهادت دهد و بگويد اشهد ان محمداً رسول الله ، بطوريكه سخن او با ايمان قلبی وی هماهنگ باشد».

ابى‌سعيد خدرى مى‌گويد: شخصى نزد پيامبر (صلی الله علیه و آله) از ابوطالب (علیه السلام) ياد كرد، آنحضرت (صلى الله عليه و آله) فرمود:
«اميد است كه شفاعت من در روز قيامت براى او سودمند باشد، در ميان آبى جوشيده از آتش قرار مى‌گيرد كه تا دو كعب او مى‌رسد و از آنجا تا مغز او را مى‌جوشاند»
منبع:
صحيح بخارى: جلد ۲ ، صفحه ۲۰۹.

الف- حديث، ضعيف السند است ؛ بخاطر سفيان ثورى (لعنة الله علیه) كه تدليس كنندۀ از ضعفاست و از دروغگويان روايت نقل مى‌كند ؛ و بخاطر عبدالملك بن عمير لخمى كوفى ، كه احمد او را تضعيف نموده است [العلل و معرفة الرجال: جلد ۱ ، صفحه ۲۴۹ ، شماره ۳۳۹] و بخاطر عبدالعزيز درآوردى كه احمد و ابوزرعه او را بدحافظه مى‌دانند. و ابوحاتم مى‌گويد: به حديث او احتجاج نمى‌شود.
منابع: الجرح و التعديل: جلد ۵ ، صفحه ۳۹۵ ، سماره ۱۸۳۳.
ميزان الاعتدال: جلو ۲ ، صفحه ۶۳۳ ، رقم ۵۱۲۵.

ب- اگر ابوطالب (علیه السلام) مشرك بوده - العياذ باللّٰه - اميد شفاعت او را داشتن معنا ندارد ، زيرا شفاعت، شامل حال مشرك نمى‌شود.

ج- حديث ضحضاح را از شخصى بنام مغيرة بن شعبه (لعنة الله علیه) نقل مى‌كنند ؛ همان كسی که بغض و دشمنى او نسبت به بنى‌هاشم ، بویژه اهلبیت (علیهم السلام) ، خصوصاً حضرت امام امیرالمؤمنین على (عليه السلام) معروف و مشهور است.
منابع:
شرح نهج البلاغه ، ابن ابى الحديد: جلد ۱۴ ، صفحه ۷۰.
بحارالانوار: جلد ۳۵ ، صفحه ۱۱۲.

د- از حضرت امام محمّد باقر (عليه السلام) از حديث ضحضاح سؤال شد؟ آنحضرت (عليه السلام) فرمودند:
«اگر ايمان ابوطالب (علیه السلام) در كفه‌اى از ترازو و ايمان اين مردم در كفه‌اى ديگر قرارگيرد ، هرآينه ايمان او ترجيح خواهد يافت.
آنگاه فرمود: آيا نمى‌دانيد كه اميرالمؤمنين على (عليه السلام) دائماً امر مى‌كرد كه از طرف عبداللّٰه و فرزندش و ابوطالب (علیهم السلام) ، در زمان حياتش حجّ بجاى آورده شود ؛ و نيز وصيّت كرد كه بعد از وفات نيز براى آنان حجّ بجاى آورند».
منبع:
شرح نهج البلاغه ، ابن ابى الحديد: جلد ۱۴ ،صفحه ۶۸.

ه‍- از حضرت امام امیرالمؤمنین على (عليه السلام) دربارۀ پدرش سؤال شد كه آيا او معذّب در آتش است يا خير؟
آنحضرت (عليه السلام) فرمود: ساكت شو، خداوند دهانت را بشكند، قسم به كسى كه محمّد (صلى الله عليه و آله) را بحقّ مبعوث كرد، اگر پدرم تمام گناهكاران روى زمين را شفاعت كند، خداوند شفاعت او را مى‌پذيرد. آيا پدر من در آتش جهنّم است ، در حالیكه فرزندش تقسيم كنندۀ بهشت و دوزخ است‌؟
منابع:
بحارالانوار: جلد ۳۵ ، صفحه ۱۱۰.
كنز الفوائد: صفحه ۸۰.

حضرت عبدالعظیم حسنی (علیه السلام) به محضر حضرت امام رضا (علیه السلام) نامه نوشت و از حدیث ضحضاح پرسید.
آنحضرت در پاسخ نوشتند:
بِسْمِ اللّهِ الرَّحْمَنِ الرَّحِیم،
اَمَّا بَعْدُ فَاِنَّکَ اِنْ شَکَکْتَ فِی اِیمَانِ اَبِی طَالِبٍ کَــــانَ مَصِیرُکَ اِلَی النَّارِ.
اگر در ایمان ابوطالب (علیه السلام) شکّ و تردید داشته باشی ، بازگشت تو بسوی آتش خواهد بود.
منبع:
بحارالأنوار: جلد ۳۵ ، صفحه ۱۱۰.