زﻧﺪه ﺷﺪن ﮔﺮوﻫﻰ از ﺑﻨﻰ اﺳﺮاﺋﻴﻞ: ﺣﻀﺮت ﻣﻮﺳﻰ(عليه السلام) هفتاد ﻧﻔﺮ از ﺑﺮﮔﺰﻳﺪﮔﺎن ﻗﻮم ﺧﻮد را ﺑﻪ ﻛﻮه «ﻃﻮر» ﺑﺮد، ﺗﺎ ﺷﺎﻫﺪ ﮔﻔﺘﮕﻮى اﻳﺸﺎن ﺑﺎ ﺧﺪا و درﻳﺎﻓﺖ اﻟﻮاح از ﺳﻮى ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺘﻌﺎل ﺑﺎﺷﻨﺪ، ﻫﻨﮕﺎﻣﻰ ﻛﻪﺑﻪ ﻛﻮه ﻃﻮر رﺳﻴﺪﻧﺪ و ﮔﻔﺘﮕﻮى ﺣﻀﺮت ﻣﻮﺳﻰ(عليه السلام) را ﺑﺎ ﺧﺪا ﻣﺸﺎﻫﺪه ﻛﺮدﻧﺪ، ﮔﻔﺘﻨﺪ: « وَ إِذْ قُلْتُمْ يَا مُوسَى لَن نُّؤْمِنَ لَكَ حَتَّى نَرَى اللَّهَ جَهْرَةً فَأَخَذَتْكُمُ الصَّاعِقَةُ وَ أَنتُمْ تَنظُرُونَ* ثُمَّ بَعَثْنَاكُم مِّن بَعْدِ مَوْتِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ. اى ﻣﻮﺳﻰ! ﻣﺎ ﻫﺮﮔﺰ ﺑﻪ ﺗﻮ اﻳﻤﺎن ﻧﻤﻰآورﻳﻢ، ﻣﮕﺮ اﻳﻦ ﻛﻪ ﺧﺪا را آﺷﻜﺎرا ﺑﻪ ﻣﺎ ﺑﻨﻤﺎﻳﺎﻧﻰ؛ ﭘﺲ ﺻﺎﻋﻘﻪ ﺷﻤﺎ را در ﺑﺮﮔﺮﻓﺖ، در ﺣﺎﻟﻰ ﻛﻪ ﻣﻰﻧﮕﺮﻳﺴﺘﻴﺪ. سپس ﺷﻤﺎ را ﺑﻌﺪ از ﻣﺮﮔﺘﺎن ﺑﺮاﻧﮕﻴﺨﺘﻴﻢ، ﺷﺎﻳﺪ ﺳﭙﺎﺳﮕﺰارى ﻛﻨﻴﺪ.»*1

‫اﻳﻦ آﻳﺎت ﺷﺮﻳﻔﻪ ﺑﻪ داﺳﺘﺎن ﮔﺮوﻫﻰ از ﭘﻴﺮوان ﺣﻀﺮت ﻣﻮﺳﻰ(عليه السلام) اﺷﺎره ﻣﻰﻧﻤﺎﻳﺪ ﻛﻪ ﺧﻮاﺳﺘﺎر دﻳﺪار ﺧﺪا ﺑﻮدﻧﺪ، ﻫﺮ ﭼﻪ ﺣﻀﺮت ﻣﻮﺳﻰ(عليه السلام) آﻧﻬﺎ را از اﻳﻦ ﺧﻮاﺳﺘﻪ ‫ﺟﺎﻫﻼﻧﻪ ﻣﻨﻊ ﻛﺮد، آﻧﺎن ﺑﺮ ﺧﻮاﻫﺶ ﺧﻮد اﺻﺮار ورزﻳﺪﻧﺪ، ﺗﺎ ﺳﺮاﻧﺠﺎم ﺻﺎﻋﻘﻪ آﻣﺪ و ﻫﻤﻪ آﻧﻬﺎ را ﻧﺎﺑﻮد ﻛﺮد. وﻟﻰ ﺧﺪاوﻧﺪ آﻧﺎن را ﺣﻴﺎت دوﺑﺎره ﺑﺨﺸﻴﺪ. ﻣﻔﺴﺮان ‫ﻣﻌﺘﻘﺪﻧﺪ ﻛﻪ اﻳﻦ آﻳﺎت درﺑﺎره ﻫﻔﺘﺎد ﻧﻔﺮ از ﻗﻮم ﺑﻨﻰاﺳﺮاﺋﻴﻞ ﻧﺎزل ﺷﺪه اﺳﺖ، ﻫﻤﺎﻧﺎن ﻛﻪ ﺑﺮاى ﻣﻴﻘﺎت ﭘﺮوردﮔﺎر ﺑﺮﮔﺰﻳﺪه ﺷﺪﻧﺪ و ﺑﻪ ﺳﺒﺐ ﺟﻬﺎﻟﺖ ﮔﺮﻓﺘﺎر ‫ﻋﺬاب ﮔﺮدﻳﺪﻧﺪ: « وَ اخْتَارَ مُوسَى قَوْمَهُ سَبْعِينَ رَجُلًا لِّمِيقَاتِنَا فَلَمَّا أَخَذَتْهُمُ الرَّجْفَةُ قَالَ رَبِّ لَوْ شِئْتَ أَهْلَكْتَهُم مِّن قَبْلُ وَ إِيَّايَ ... ﻣﻮﺳﻰ ﻫﻔﺘﺎد ﻧﻔﺮ ازﻣﺮدان را ﺑﺮاى ﻣﻴﻘﺎت ﻣﺎ ﺑﺮﮔﺰﻳﺪ، ﭘﺲ ﭼﻮن ﻟﺮزش ﺷﺪﻳﺪ آﻧﺎن را ﻓﺮاﮔﺮﻓﺖ، ﻣﻮﺳﻰ ﻋﺮﺿﻪ داﺷﺖ: ﭘﺮوردﮔﺎرا اﮔﺮ ﻣﻰﺧﻮاﺳﺘﻰ ﻣﻦ و اﻳﺸﺎن را ﭘﻴﺶ از اﻳﻦ ﻫﻼك ﻣﻰﻛﺮدى...»*2

ﺣﻀﺮت ﻣﻮﺳﻰ(عليه السلام) ﻋﺮﺿﻪ داﺷﺖ: ﺑﺎر ﭘﺮوردﮔﺎرا! اﮔﺮ اﻳﻦ ﮔﺮوه زﻧﺪه ﻧﺸﻮﻧﺪ، ﻣﻦ ﭼﮕﻮﻧﻪ ﺑﻪ ﺳﻮى ﻗﻮم ﺧﻮد ﺑﺮوم؟ آﻧﻬﺎ ﻣﺮا ﺑﻪ ﻗﺘﻞ اﻳﻨﺎن ﻣﺘّﻬﻢﺧﻮاﻫﻨﺪ ﺳﺎﺧﺖ!

‫ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﻨّﺎن ﺑﺮ او ﻣﻨّﺖ ﻧﻬﺎد و آﻧﻬﺎ را زﻧﺪه ﻛﺮد و ﻫﻤﺮاه ﺣﻀﺮت ﻣﻮﺳﻰ(عليه السلام) ﺑﻪ ﺳﻮى ﺧﺎﻧﻪ و ﻛﺎﺷﺎﻧﻪ ﺧﻮد ﺑﺎز ﮔﺸﺘﻨﺪ. در ﻣﻮرد ﺳﺮﮔﺬﺷﺖ آﻧﻬﺎ ﻫﻴﭻ اﺧﺘﻼﻓﻰ ﺑﻴﻦ مسلمانان ﻧﻴﺴﺖ و ﻗﺮآن مجيد ﺑﻪ ﺻﺮاﺣﺖ از ﻣﺮگ آﻧﻬﺎ و ﺳﭙﺲ زﻧﺪه ﺷﺪﻧﺸﺎن ﺳﺨﻦ ﮔﻔﺘﻪ اﺳﺖ: « ثُمَّ بَعَثْنَاكُم مِّن بَعْدِ مَوْتِكُمْ لَعَلَّكُمْ تَشْكُرُونَ. آنگاه ﺷﻤﺎ ‫را ﭘﺲ از ﻣﺮﮔﺘﺎن ﺑﺮاﻧﮕﻴﺨﺘﻴﻢ، ﺗﺎ ﺷﺎﻳﺪ ﺳﭙﺎﺳﮕﺰار ﺑﺎﺷﻴﺪ.»*3

‫ﻗﺮآن مجيد ﺑﻪ روﺷﻨﻰ ﺗﺄﻛﻴﺪ ﻣﻰﻛﻨﺪ ﻛﻪ آﻧﻬﺎ ﺑﻪ وﺳﻴﻠﻪ ﺻﺎﻋﻘﻪﺟﺎن ﺳﭙﺮدﻧﺪ، ﺳﭙﺲ ﺑﺎ ﻗﺪرت ﭘﺮوردﮔﺎر، دوﺑﺎره زﻧﺪه ﺷﺪﻧﺪ. ﻫﻤﻪ ﻣﻔﺴﺮان نيز در ﺗﻔﺴﻴﺮ آﻳﻪﺷﺮﻳﻔﻪ ﺑﻪ ﻣﺮگ آﻧﻬﺎ و ﺳﭙﺲ زﻧﺪه ﺷﺪﻧﺸﺎن ﺑﻪ درﺧﻮاﺳﺖ ﺣﻀﺮت ﻣﻮﺳﻰ(عليه السلام) و ﺑﻪ ﻗﺪرت ﺧﺪاوﻧﺪ ﻣﺘﻌﺎل ﺗﺼﺮﻳﺢ ﻛﺮده‌اﻧﺪ. و ﻣﻌﻨﺎى «رﺟﻌﺖ» ﭼﻴﺰى ﺟﺰ زﻧﺪه ﺷﺪن ‫ﭘﺲ از ﻣﺮگ ﻧﻴﺴﺖ.

‫‫ﺑﻴﻀﺎوى در ﺗﻔﺴﻴﺮ « اﻧﻮار اﻟﺘﻨﺰﻳﻞ» ﻣﻰﻧﻮﻳﺴﺪ: « ﻣﻘﻴﺪ ﻛﺮدن ﻛﻠﻤﻪ "ﺑﻌﺚ" ﺑﻪ ﻛﻠﻤﻪ "ﻣﻮت" از آﻧﺮوﺳﺖ ﻛﻪ ﮔﺎﻫﻰ اﻧﺴﺎن ﺑﻌﺪ از ﺑﻰﻫﻮﺷﻰ ﻳﺎ ﺧﻮاب ﺑﺮاﻧﮕﻴﺨﺘﻪ ‫ﻣﻰﺷﻮد(ﻛﻪ آن را ﻧﻴﺰ ﺑﻌﺚ ﻣﻰﮔﻮﻳﻨﺪ)، وﻟﻰ اﻳﻨﺎن در اﺛﺮ ﺻﺎﻋﻘﻪﺣﻴﺎت ﺧﻮد را از دﺳﺖ داده ﺑﻮدﻧﺪ.»*4

ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ در « تفسير ﻛﺸّﺎف» آﻣﺪه اﺳﺖ: « ﺻﺎﻋﻘﻪ آﻧﺎن را ﻣﻴﺮاﻧﺪ و اﻳﻦ ﻣﺮگ ﻳﻚ ﺷﺒﺎﻧﻪ روز ﺑﻪ ﻃﻮل اﻧﺠﺎﻣﻴﺪ.»*5

ﺳﻴﻮﻃﻰ در ﺗﻔﺴﻴﺮ « دراﻟﻤﻨﺜﻮر» و ﺗﻔﺴﻴﺮ « اﻟﺠﻼﻟﻴﻦ» و اﺑﻦﻛﺜﻴﺮ دﻣﺸﻘﻰ و ﻓﺨﺮ رازى، ﻧﻴﺰ ﺑﺮ ﻫﻤﻴﻦ ﻣﻌﻨﻰ ﺗﺄﻛﻴﺪ ورزﻳﺪه و ﺑﺮاﻧﮕﻴﺨﺘﻦ ﺑﻌﺪ از ﺻﺎﻋﻘﻪ را ﺑﻪ « زﻧﺪه ‫ﻛﺮدن»، ﺗﻌﺒﻴﺮ كرده‌اند.*6

ﻣﻔﺴﺮان ﺷﻴﻌﻪ، ﻣﺎﻧﻨﺪ ﺷﻴﺦﻃﻮﺳﻰ در ﺗﺒﻴﺎن و ﺷﻴﺦ ﻃﺒﺮﺳﻰ در ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﻴﺎن ﻧﻴﺰ ﺑﺮ ﻫﻤﻴﻦ ﻋﻘﻴﺪه‌اﻧﺪ، و ﺑﻪ ﻃﻮر ﻛﻠﻰ ﺗَﺘَﺒُﻊ در ﻛﺘﺐ ﺗﻔﺴﻴﺮ ﺑﻴﺎﻧﮕﺮ آن اﺳﺖ ﻛﻪ ﻫﻤﻪ ﻧﻮﻳﺴﻨﺪﮔﺎن ﻛﺘﺐ ﺗﻔﺴﻴﺮ ﻫﻤﮕﺎم ﺑﺎ ﻣﻔﺴﺮان ﻧﺨﺴﺘﻴﻦ ﻗﺮآن، ﻣﺎﻧﻨﺪ «عبدالله اﺑﻦ ﻋﺒﺎس» ﺑﺮ اﻳﻦ ﻧﻈﺮ اﺗﻔﺎق دارﻧﺪ ﻛﻪ ﻫﻔﺘﺎد ﺗﻦ از اﻓﺮاد ﻗﻮم ﺑﻨﻰاﺳﺮاﺋﻴﻞ در اﺛﺮ ﺻﺎﻋﻘﻪائى آﺳﻤﺎﻧﻰﺟﺎن ﺧﻮد را از دﺳﺖ دادﻧﺪ و ﺧﺪا ﺑﺮ اﻳﺸﺎن ﻣﺮﺣﻤﺖ ﻓﺮﻣﻮده، ﺑﺮاى دوﻣﻴﻦ ﺑﺎر آﻧﺎن را ﺑﻪ دﻧﻴﺎ ﺑﺎز ﮔﺮداﻧﺪ. حضرت اﻣﺎم ﻋﻠﻰ(عليه السلام) در ﻣﻮرد اﻳﻦ ﻫﻔﺘﺎد ﻧﻔﺮ ﻓﺮﻣﻮد: « اﻳﻦ ﻫﻔﺘﺎد ﻧﻔﺮ ﺑﺮﮔﺰﻳﺪﮔﺎن ﺣﻀﺮت ﻣﻮﺳﻰ(عليه السلام) ﭘﺲ از ﻣﺮگ زﻧﺪه ﺷﺪﻧﺪ، ﺑﻪ ﺧﺎﻧﻪﻫﺎى ﺧﻮد رﻓﺘﻨﺪ، ازدواج ﻛﺮدﻧﺪ، ﺻﺎﺣﺐ اوﻻد ﺷﺪﻧﺪ و ‫ﭘﺲ از ﻓﺮا رﺳﻴﺪن اﺟﻠﺸﺎن از دﻧﻴﺎ رﻓﺘﻨﺪ.»*7 زﻧﺪه ﺷﺪن ﻣﻘﺘﻮل ﺑﻨﻰاﺳﺮاﺋﻴﻞ: « وَ إِذْ قَتَلْتُمْ نَفْسًا فَادَّارَأْتُمْ فِيهَا وَ اللّهُ مُخْرِجٌ مَّا كُنتُمْ تَكْتُمُونَ* فَقُلْنَا اضْرِبُوهُ بِبَعْضِهَا كَذَلِكَ يُحْيِي اللّهُ الْمَوْتَى وَ يُرِيكُمْ آيَاتِهِ لَعَلَّكُمْ تَعْقِلُونَ. آن ﻫﻨﮕﺎم را ﻛﻪ اﻧﺴﺎﻧﻰ را ﻛﺸﺘﻴﺪ و درﺑﺎره ﻗﺎﺗﻞ او اﺧﺘﻼف ﻛﺮدﻳﺪ، ﺣﺎل آن ﻛﻪﺧﺪا ﻇﺎﻫﺮﻛﻨﻨﺪه آن ﭼﻴﺰي اﺳﺖ ﻛﻪ ﺷﻤﺎ ﭘﻮﺷﻴﺪه داﺷﺘﻴﺪ. ﭘﺲ ﮔﻔﺘﻴﻢ ﺑﺨﺸﻰ از آن ﮔﺎو را ﺑﻪ ﻗﺴﻤﺘﻰ از آن ﻣﺮده ﺑﺰﻧﻴﺪ. اﻳﻦ ﭼﻨﻴﻦ ﺧﺪاى ﻳﻜﺘﺎ ﻣﺮدﮔﺎن را زﻧﺪه ﻣﻰﻛﻨﺪ و ﻧﺸﺎﻧﻪﻫﺎى ﺧﻮد را ﺑﻪ ﺷﻤﺎﻣﻰﻧﻤﺎﻳﺎﻧﺪ،‫ﺷﺎﻳﺪ ﺧﺮد ﺧﻮﻳﺶ را ﺑﻜﺎر ﮔﻴﺮﻳﺪ.»*8

‫داﺳﺘﺎن ﭘﻴﺮﻣﺮدى اﺳﺖ ﻛﻪ ﺛﺮوﺗﻰ ﺳﺮﺷﺎر و ﻧﻌﻤﺘﻰ ﺑﻰﺷﻤﺎر و ﭘﺴﺮى ﻳﮕﺎﻧﻪ داﺷﺖ ﻛﻪ ﭘﺲ از ﻣﺮگ ﭘﺪر ﻫﻤﻪ آن ﺛﺮوت ﺑﻪ او ﻣﻨﺘﻘﻞ ﻣﻰﺷﺪ، وﻟﻰ ﻋﻤﻮزادﮔﺎﻧﺶﻛﻪ ﺗﻬﻰدﺳﺖ ﺑﻮدﻧﺪ ﺑﺮ او ﺣﺴﺪ ﻛﺮدﻧﺪ و او را ﺑﻪ ﻗﺘﻞ رﺳﺎﻧﻴﺪﻧﺪ و ﺟﺴﺪش را در ﻣﺤﻠﻪ ﻗﻮﻣﻰ دﻳﮕﺮ اﻧﺪاﺧﺘﻨﺪ و ﺗﻬﻤﺖ ﻗﺘﻞ را ﺑﻪ آﻧﻬﺎ ﺑﺴﺘﻨﺪ و ﺑﻪ ﺧﻮﻧﺨﻮاﻫﻰ ‫ﺑﺮﺧﺎﺳﺘﻨﺪ. اﺧﺘﻼف ﺷﺪﻳﺪى ﭘﺪﻳﺪ آﻣﺪ و ﻛﺎر ﭘﻴﻜﺎر ﺑﻪ ﻣﺤﻀﺮ ﺣﻀﺮت ﻣﻮﺳﻰ(عليه السلام) ﻛﺸﻴﺪه ﺷﺪ ﺗﺎ در ﻣﻴﺎن آﻧﻬﺎ داورى ﻛﻨﺪ. آنگاه ﺧﺪا ﺑﻪ ﺣﻀﺮت ﻣﻮﺳﻰ (عليه السلام) وﺣﻰ ﻛﺮد ﻛﻪ ﺑﻪ ﻫﻤﺎن ﺧﻮﻳﺸﺎوﻧﺪان ﻓﺮﻣﺎن دﻫﺪ ﮔﺎو ﻣﺎده‌ائى را ذﺑﺢ ﻧﻤﻮده و ﻗﺴﻤﺘﻰ از ﺑﺪن اﻳﻦ ﮔﺎو را ﺑﻪ ﺑﺪن ﻣﻘﺘﻮل زﻧﻨﺪ ﺗﺎ او زﻧﺪه ﺷﻮد و ﻗﺎﺗﻞ ﺧﻮد را ﻣﻌﺮﻓﻰ ﻛﻨﺪ.

‫ﻫﺮ ﮔﺎو ﻣﺎده‌ائى را ﻛﻪ ذﺑﺢ ﻣﻰﻛﺮدﻧﺪ ﻛﻔﺎﻳﺖ ﻣﻰﻛﺮد، وﻟﻰ آﻧﺎن ﺑﺎ ﭘﺮﺳﺸﻬﺎى ﺑﻴﺠﺎ و پياپي ﻛﺎر ﺧﻮد را دﺷﻮار ﺳﺎﺧﺘﻨﺪ و در ﻫﺮ ﺑﺎر ﻧﺸﺎﻧﻪﻫﺎﻳﻰﮔﻔﺘﻪ ﺷﺪ ﻛﻪ آن ﻧﺸﺎﻧﻪ ‫ﻓﻘﻂ ﺑﺎ ﻳﻚ ﮔﺎو ﺗﻄﺒﻴﻖ ﻧﻤﻮد ﻛﻪ ﻣﺘﻌﻠﻖ ﺑﻪ ﻛﻮدﻛﻰ ﻳﺘﻴﻢ ﺑﻮد. ﻧﺎﮔﺰﻳﺮ آن را ﺑﻪ ﻗﻴﻤﺖ ﺑﺴﻴﺎر ﮔﺰاﻓﻰ ﺧﺮﻳﺪﻧﺪ و ﺳﺮ ﺑﺮﻳﺪﻧﺪ و ﻗﺴﻤﺘﻰ از ﺑﺪن ﮔﺎو را ﺑﻪ ﺑﺪن ﻣﻘﺘﻮل زدﻧﺪ، او ﺑﺎ ﻗﺪرت اﻟﻬﻰ زﻧﺪه ﺷﺪ و ﮔﻔﺖ: اى ﭘﻴﺎﻣﺒﺮﺧﺪا! ﻣﺮا ﭘﺴﺮ ﻋﻤﻮﻳﻢ ﺑﻪ ﻗﺘﻞ رﺳﺎﻧﻴﺪه اﺳﺖ، ﻧﻪ آﻧﻬﺎ ﻛﻪ ﺑﻪ ﻗﺘﻞ ﻣﺘّﻬﻢ ﺷﺪه‌اﻧﺪ و ﺣﻀﺮت ﻣﻮﺳﻰ(عليه السلام) اﻣﺮ ‫ﻓﺮﻣﻮد: ﭘﺴﺮ ﻋﻤﻮﻳﺶ را ﻗﺼﺎص ﻛﺮدﻧﺪ.*9

بر خلاف ﺳﻴﻮﻃﻰ در « دراﻟﻤﻨﺜﻮر»، ﻃﺒﺮى در «ﺟﺎﻣﻊ اﻟﺒﻴﺎن» و اﺑﻦ‌ﻛﺜﻴﺮ در ﺗﻔﺴﻴﺮ ﺧﻮد ﻧﻘﻞ ﻣﻰﻛﻨﻨﺪ ﻛﻪ در اﺛﺮ اﻳﻦ ﻛﺎر ﺷﺨﺺ ﻣﻘﺘﻮل زﻧﺪه ﺷﺪ، ﻗﺎﺗﻞ ﺧﻮد را ﻧﺎم ﺑﺮد و از دﻧﻴﺎ ‫رﻓﺖ،*10

از حضرت اﻣﺎم ﺣﺴﻦ ﻋﺴﻜﺮى(عليه السلام) رواﻳﺖ ﺷﺪه است: « ﺷﺨﺺ ﻣﻘﺘﻮل ﺷﺼﺖ ﺳﺎل داﺷﺖ، ﻫﻨﮕﺎﻣﻰ ﻛﻪ ﺑﻪ اُذن ﺧﺪا زﻧﺪه ﺷﺪ، ﺧﺪاى ﺗﺒﺎرك و ﺗﻌﺎﻟﻰ ﻫﻔﺘﺎد ﺳﺎل دﻳﮕﺮ ﺑﻪ او ﻋﻤﺮ داد و ﻳﻜﺼﺪ و ﺳﻰ ﺳﺎل ﻋﻤﺮ ﻛﺮد، و ﺗﺎ ﭘﺎﻳﺎن ﻋﻤﺮ از ﻧﺸﺎط و ﺗﻨﺪرﺳﺘﻰ و ﺳﻼﻣﺘﻰ ﺣﻮاس ﺑﺮﺧﻮردار ﺑﻮد.»*11

در ﻣﻴﺎن ﻣﻔﺴﺮان ﻫﻴﭻ ﮔﻮﻧﻪ اﺧﺘﻼﻓﻰ درﺑﺎره اﻳﻦ ﺷﺮح آﻳﺎت وﺟﻮد ﻧﺪارد، و ﺗﻨﻬﺎ اﺧﺘﻼﻓﺎت ﺟﺰﺋﻰ آﻧﺎن ﺑﻪ ﻛﻠﻤﻪ «بِبَعْضِ» ﻣﺮﺑﻮط ﻣﻰﺷﻮد، و ﺑﻪ ﻃﻮر دﻗﻴﻖ ﻣﻌﻠﻮم ‫ﻧﻴﺴﺖ ﻛﺪام ﻋﻀﻮ ﮔﺎو(بيشتر روايات حاكي از تماس دادن "دم" گاو با بدن مقتول مي‌باشد.) را ﺑﻪ ﭼﻪ ﺑﺨﺸﻰ از ﺑﺪن ﻣﻘﺘﻮل ﺗﻤﺎس دادﻧﺪ.

‫ﭘﺮوردﮔﺎر ﻣﻬﺮﺑﺎن ﭘﺲ از ﻧﻘﻞ اﻳﻦ داﺳﺘﺎن ‫ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ: « كَذَلِكَ يُحْيِي اللّهُ الْمَوْتَى. ﺧﺪا اﻳﻦﮔﻮﻧﻪ ﻣﺮدﮔﺎن را زﻧﺪه ﻣﻰﻛﻨﺪ.» ﺑﺪﻳﻦ ﻣﻌﻨﻰ ﻛﻪ روﻳﺪاد ﻣﺬﻛﻮر ﻧﺸﺎﻧﻰ از ﻗﺪرت ﺧﻠﻞﻧﺎﭘﺬﻳﺮ اﻟﻬﻰ ﺑﺮ زﻧﺪه ﻛﺮدن ﻣﺮدﮔﺎن ﺑﻮده و هيچكس را ‫ﻧﺮﺳﺪ ﻛﻪ ﺑﻪ اﻧﻜﺎر اﻳﻦ و اﻗﻌﻴﺖ ﻣﺴﻠﻢ دﺳﺖ ﻳﺎزد.

‫ﻃﺒﺮى در ﺷﺮح ﺟﻤﻠﻪ « كَذَلِكَ يُحْيِي اللّهُ الْمَوْتَى» ﻣﻰﻧﻮﻳﺴﺪ: « اﻳﻦ ﺳﺨﻦ، ﺧﻄﺎﺑﻰ اﺳﺖ از ﺧﺪاوﻧﺪ ﺑﻪ ﺑﻨﺪﮔﺎن ﻣﺆﻣﻦ و اﺣﺘﺠﺎﺟﻰ اﺳﺖ ﺑﺎ ﻣﺸﺮﻛﺎﻧﻰ ﻛﻪ رﺳﺘﺎﺧﻴﺰ را دروغ ﻣﻰﺷﻤﺮدﻧﺪ، ﺑﺪﻳﻦ ﺷﺮح ﻛﻪ، اى ﺗﻜﺬﻳﺖﻛﻨﻨﺪﮔﺎن ﺣﻴﺎت ﭘﺲ از ﻣﺮگ! از زﻧﺪه ﺷﺪن اﻳﻦ ﺷﺨﺺ ﻣﻘﺘﻮل ﻋﺒﺮت ﺑﻴﺎﻣﻮزﻳﺪ؛ زﻳﺮا ﻫﻤﺎنﮔﻮﻧﻪ ﻛﻪ ﻣﻦ اﻳﻦ ﺷﺨﺺ را ‫ﺣﻴﺎت دوﺑﺎره ﺑﺨﺸﻴﺪم، ﻣﺮدﮔﺎن را ﻧﻴﺰ ﺑﻌﺪ از درﮔﺬﺷﺘﺸﺎن در روز ﻗﻴﺎﻣﺖ زﻧﺪه ﺧﻮاﻫﻢ ﻧﻤﻮد.»*12

‫ﻓﺨﺮ رازى و زﻣﺨﺸﺮى و ﻣﻌﻘﺘﺪﻧﺪ ﻛﻪ در ﻛﻼم ﺧﺪا ﺟﻤﻠﻪﻫﺎﻳﻰ ﭘﻨﻬﺎن اﺳﺖ و در ﺣﻘﻴﻘﺖﭼﻨﻴﻦ ﺑﻮده اﺳﺖ: «ﭘﺲ ﮔﻔﺘﻴﻢ ﻛﻪ ﻗﺴﻤﺘﻰ از ﺑﺪن ﻣﻘﺘﻮل را ﺑﻪ ﻋﻀﻮى از ﮔﺎو تماس دهيد، آﻧﺎن اﻳﻦ ﻛﺎر را اﻧﺠﺎم دادﻧﺪ و ﻣﻘﺘﻮل زﻧﺪه ﺷﺪ» ﻛﻪ ﺟﻤﻠﻪ ﺑﻌﺪى ﺑﺮ وﺟﻮد اﻳﻦ ﺟﻤﻠﻪ ﭘﻨﻬﺎن دﻻﻟﺖﻣﻰﻛﻨﺪ.*13

‫در ﻣﻴﺎن ﻣﻔﺴﺮان ﺷﻴﻌﻪ ﻧﻴﺰﻛﺴﻰ ﺟﺰ اﻳﻦ ﻧﮕﻔﺘﻪ و ﻫﻤﮕﻰ داﺳﺘﺎن ﻳﺎد ﺷﺪه را ﻛﺎر ﺧﺎرق‌اﻟﻌﺎده‌ائى ﻣﻰداﻧﻨﺪ ﻛﻪ ﺑﺎزﮔﻮ ﻛﻨﻨﺪه ﻗﺪرت اﻧﻜﺎرﻧﺎﭘﺬﻳﺮ ﺧﺪاوﻧﺪى اﺳﺖ.

 ‫از دﻳﮕﺮ ﻣﻮارد رﺟﻌﺖ ﻛﻪ در اﻣﺘﻬﺎى ﮔﺬﺷﺘﻪ رخ داده اﺳﺖ، ﻣﻰﺗﻮان ﺑﻪ رﺟﻌﺖ اﺻﺤﺎب ﻛﻬﻒ، ﺑﺮﮔﺸﺖ اﻫﻞ اﻳﻮب(وَ آتَيْنَاهُ أَهْلَهُ وَ مِثْلَهُم مَّعَهُمْ... و كسان او و نظيرشان را همراه با آنان [مجددا] به وى عطا كرديم)*14 و رﺟﻌﺖ ذى‌اﻟﻘﺮﻧﻴﻦ*15 و ... اﺷﺎره ﻛﺮد.

ﺑﺪﻳﻦﺗﺮﺗﻴﺐ، ﺗﺮدﻳﺪى ﺑﺎﻗﻰﻧﻤﻰﻣﺎﻧﺪ كه امر رجعت در امتهاي سابق اتفاق افتاد و يك حقيقت غير قابل انكار مي‌باشد. اﻣﺎ آﻳﺎ ﻫﺮ ﭼﻴﺰى ﻛﻪ در اﻣﺘﻬﺎى ﮔﺬﺷﺘﻪ واﻗﻊ ﺷﺪه ﺑﺎﺷﺪ، در اﻳﻦ اﻣﺖ ﻧﻴﺰ رخ ﺧﻮاﻫﺪ داد؟

‫توجه ﺑﻪ ﺣﺪﻳﺚ ﻧﺒﻮى ﻣﻮرد ﻗﺒﻮل ﺷﻴﻌﻪ و اﻫﻞ ﺳﻨﺖ مي‌باشد، مي‌تواند جوابگوي اين سؤال باشد. ﻣﻀﻤﻮن اﻳﻦ ﺣﺪﻳﺚ ﻛﻪ ﺑﺎ ﺗﻌﺎﺑﻴﺮ ﻣﺨﺘﻠﻒ رواﻳﺖﺷﺪه، ﭼﻨﻴﻦ اﺳﺖ ﻛﻪ ﭘﻴﺎﻣﺒﺮ اكرم( صلي الله عليه و آله و سلم) ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ: « ﻫﺮ ﭼﻴﺰى ﻛﻪ در اﻣﺘﻬﺎى ﭘﻴﺸﻴﻦ رخ داده ﺑﺎﺷﺪ، در اﻳﻦ اﻣﺖ ﻧﻴﺰ رخ ﺧﻮاﻫﺪ داد.»*16

‫و ﻧﻴﺰ ﻓﺮﻣﻮد: « ﻳﻜﻮن ﻓﻰ ﻫﺬه اﻻﻣﻪ ﻛﻞ ﻣﺎ ﻛﺎن ﻓﻰ ﺑﻨﻰ‌اﺳﺮاﺋﻴﻞ ﺣﺬو اﻟﻨﻌﻞ ﺑﺎﻟﻨﻌﻞ و اﻟﻘﺰة ﺑﺎﻟﻘﺰة. ﻫﺮ اﺗﻔﺎﻗﻰ ﻛﻪ در ﺑﻨﻰ‌اﺳﺮاﺋﻴﻞ رخ داده ﺑﺪون اﻧﺪﻛﻰ(ذره‌ائى) ﻛﻢ و زﻳﺎد در اﻳﻦ اﻣﺖ ﻫﻢ رخ ﻣﻰدﻫﺪ.»*17

‫ﻫﻤﭽﻨﻴﻦ در ﻛﻼﻣﻰ دﻳﮕﺮ ﻣﻰﻓﺮﻣﺎﻳﺪ: « ﺑﻪ آن ﺧﺪاﻳﻰ ﻛﻪ ﺟﺎﻧﻢ ﺑﻪ دﺳﺖ اوﺳﺖ، ﺷﻤﺎ ﻣﺴﻠﻤﺎﻧﺎن ﺑﺎ ﻫﺮ ﺳﻨﺘﻰ ﻛﻪ در اﻣﺘﻬﺎى ﮔﺬﺷﺘﻪ ﺟﺮﻳﺎن داﺷﺘﻪ رو ﺑﻪ رو ﺧﻮاﻫﻴﺪ ﺷﺪ و آﻧﭽﻪ در آن اُﻣﺘﻬﺎﺟﺮﻳﺎن ﻳﺎﻓﺘﻪ ﻣﻮ ﺑﻪ ﻣﻮ در اﻳﻦ اُﻣﺖ ﺟﺮﻳﺎن ﺧﻮاﻫﺪ ﻳﺎﻓﺖ، ﺑﻪ ﻃﻮرى ﻛﻪ ﻧﻪ ﺷﻤﺎ از آن ﺳﻨﺘﻬﺎﻣﻨﺤﺮف ﻣﻰﺷﻮﻳﺪ و ﻧﻪ آن ﺳﻨﺘﻬﺎ ﻛﻪ در ﺑﻨﻰ‌اﺳﺮاﺋﻴﻞ ‫ﺑﻮد، ﺷﻤﺎ را ﻧﺎدﻳﺪه ﻣﻰﮔﻴﺮد.»*18

‫ﻛﺜﺮت ﻧﻘﻞ اﺣﺎدﻳﺜﻰ ﺑﻪ اﻳﻦ ﻣﻀﻤﻮن در ﻣﺠﺎﻣﻊ ﺣﺪﻳﺜﻰ ﺳﻨﻰ و ﺷﻴﻌﻰ، ﺗﺮدﻳﺪ در ﺻﺤﺖ آن ﺑﺮ ﺟﺎى ﻧﻤﻰﮔﺬارد و ﺑﻪ ﻳﻘﻴﻦ ﭘﻴﺎم آور ﺑﺰرگ اﺳﻼم ﺑﺮاى اﻣﺖ ﺧﻮد ﭼﻨﻴﻦ ﻣﻄﻠﺒﻰ را ﻓﺮﻣﻮده‌اﻧﺪ؛ ﺑﻨﺎﺑﺮ اﻳﻦ اﻣﺖ اﺳﻼﻣﻰ ﺑﺎ ﺗﻤﺎم روﻳﺪادﻫﺎى اُﻣَﻢ ﭘﻴﺸﻴﻦ مواجهه ﺧﻮاﻫﺪ ﺷﺪ و ﺣﻮادث ﻣﺮﺑﻮط ﺑﻪ آﻧﺎن ﺑﺪون ﻛﻢ وﻛﺎﺳﺖ در ﻣﻴﺎن اﻳﻦ اﻣﺖ ﺑﻪ وﻗﻮع ﺧﻮاﻫﺪ ﭘﻴﻮﺳﺖ.

ﭘﻰﻧﻮﺷﺖﻫﺎ

*1- قرآن مجيد، ﺳﻮره ﺑﻘﺮه، آﻳﻪ 55 و 56

*2- قرآن مجيد، ﺳﻮره اﻋﺮاف، آﻳﻪ 155

*3- قرآن مجيد، ﺳﻮره ﺑﻘﺮه، آﻳﻪ 56

*4- ﺗﻔﺴﻴﺮ اﻧﻮاراﻟﺘﻨﺰﻳﻞ ﺑﻴﻀﺎوى، ذﻳﻞ آﻳﻪ 56 سوره ﺑﻘﺮه

*5- تفسير اﻟﻜﺸﺎف زﻣﺨﺸﺮى، جلد 1، صفحه 27

*6- دراﻟﻤﻨﺜﻮر، جلد 1، صفحه 70؛ ﺗﻔﺴﻴﺮ اﻟﺠﻼﻟﻴﻦ، جلد 1، صفحه 8؛ ﺗﻔﺴﻴﺮاﻟﻘﺮآن اﻟﻌﻈﻴﻢ، جلد 1، صفحه 93؛ ﻣﻔﺎﺗﻴﺢ اﻟﻐﻴﺐ، جلد 3، صفحه 86

*7- ﺑﺤﺎراﻻﻧﻮار، جلد 53، صفحه 73 و 129 ؛ ﺗﻔﺴﻴﺮﺻﺎﻓﻰ، جلد 4، صفحه 77

*8- قرآن مجيد، ﺳﻮره ﺑﻘﺮه، آﻳﺎت 72 و 73

*9- ﺗﻔﺴﻴﺮ ﺑﺮﻫﺎن، جلد 1، صفحه 108 الي 112 و ﺗﻔﺴﻴﺮ ﺻﺎﻓﻰ، جلد 1، صفحه 124

*10- دراﻟﻤﻨﺜﻮر، جلد 1، صفحه 79؛ ﺟﺎﻣﻊ اﻟﺒﻴﺎن، جلد 1، صفحه 285؛ ﺗﻔﺴﻴﺮ اﻟﻘﺮآن اﻟﻌﻈﻴﻢ، جلد 1، صفحه 112

*11- ﺗﻔﺴﻴﺮ ﺻﺎﻓﻰ، جلد 1، صفحه 129و ﺗﻔﺴﻴﺮ ﺑﺮﻫﺎن، جلد 1، صفحه 110

*12- ﺟﺎﻣﻊ اﻟﺒﻴﺎن، جلد 1، ص 285

*13- ﻣﻔﺎﺗﻴﺢ اﻟﻐﻴﺐ، جلد 3، صفحه 125 ؛ ﻛﺸﺎف، جلد 1، صفحه 222

*14- قرآن مجيد، ﺳﻮره اﻧﺒﻴﺎء، آﻳﻪ 84

*15- ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﻴﺎن، تأليف ﻃﺒﺮﺳﻰ، جلد 6، صفحه 756

*16- اﻟﻤﻌﺠﻢ اﻟﻜﺒﻴﺮ، تأليف ﺳﻠﻴﻤﺎن ﺑﻦ اﺣﻤﺪ ﻃﺒﺮاﻧﻰ، جلد 10، صفحه 39؛ اﻟﻴﻘﻴﻦ، ﺳﻴﺪ ﺑﻦ ﻃﺎووس ﺣﺴﻨﻰ، صفحه 339 ؛ ﺗﻔﺴﻴﺮاﻟﻘﺮآن اﻟﻌﻈﻴﻢ، تأليف اﺑﻦﻛﺜﻴﺮ دﻣﺸﻘﻰ، جلد 2، صفحه 364؛ ﻛﻨﺰاﻟﻌﻤﺎل، تأليف ﻋﻼء اﻟﺪﻳﻦ ﻣﺘﻘﻰ ﻫﻨﺪى، جلد 11، صفحه 253؛ ﻣﺠﻤﻊ اﻟﺒﻴﺎن، ﻃﺒﺮﺳﻰ، جلد 7، صفحه 405

*17- اﻻﻳﻘﺎظ ﻣﻦ اﻟﻬﺠﻌﻪ ﻓﻰ اﻟﺒﺮﻫﺎن ﻋﻠﻰ اﻟﺮﺟﻌﺔ، تأليف ﺷﻴﺦ ﺣﺮ ﻋﺎﻣﻠﻰ، ﺗﺮﺟﻤﻪ: ﺳﻴﺪ ﻫﺎﺷﻢ رﺳﻮﻟﻰ ﻣﺤﻼﺗﻰ، داراﻟﻜﺘﺐ، ﻗﻢ، صفحه 29

*18- ﺑﺤﺎراﻻﻧﻮار، جلد 53، صفحه 127