فرق بین فَرَج ، ظهور و قیام چیست؟
معنی لغوی «فرج» یعنی گشایش و رفع اندوه و حزن ، که در همۀ امور بکار می‌رود. ما در ادعیه از خدا فَرَج و گشایش از گرفتاری را می‌خواهیم ، اما فرج و رفع اندوه کلی ، در زمان ظهور حضرت مهدی (عجل الله فرجه) خواهد بود! که هم رفع حزن خود ایشان می‌شود و هم اندوه مؤمنان ، و بلکه رفع اندوه همۀ خلایق می‌گردد.
سدی را بر سر جاده‌ای تصور کنیم ، زمانیکه آن سد از سر راه برداشه می‌شود ، امکان ورود و رسیدن به جایی که هدف و مقصد است ، فراهم می‌شود.
حکومت بنی عباس ثانی که در روایات به آن اشاره شده ، به مثابۀ سدّ می‌ماند و اختلاف ایشان نیز مانند برداشتنِ آن سدّ می‌باشد.
در روایات از همین اختلاف بعنوان فرج و گشایش و رسیدن به مراحل بعدی یعنی ظهور و پنج نشانۀ حتمی و سپس قیام حضرت یاد شده است.

يعقوب سراج به امام جعفر صادق (عليه السّلام) عرض می‌کند:
متی فرج شيعتکم؟ فقال: اذا اختلف ولد العباس ...
يا ابن رسول الله! فرج شيعيان شما کی خواهد بود؟ فرمودند: وقتيکه اولاد عباس در حکومت با هم اختلاف پيدا نمايند ...
منابع:
غيبت نعمانی: صفحه ۲۷۰.
بشارة الاسلام: صفحه ۵۲.

حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) فومودند:
موقعی که مردم در سرزمین عرفات در حال وقوف می‌باشند ، سواری تندرو به آنجا وارد می‌شود و مرگِ عبدالله را خبر می‌دهد و با مرگ او فرج آل محمد (صلواة الله علیه و آله) و گشایش کار تمام مردم فرا می‌رسد.
منبع:
بحارالانوار: جلد ۵۲ ، صفحه ۲۴۰.

از ابن ابی یعفور منقول است که گفت: امام صادق (علیه السلام) بمن فرمود:
با انگشت دستت بشمار: هلاک شدن عبدالله رهبر بنی فلان ، خروج سفیانی ، قتل نفس زکیه و ... ؛ تا آنکه فرمود: تمامی فرج و گشایش هنگام به هلاکت رسیدن عبدالله است.
منبع:
بحارالانوار: جلد ۵۲ ، صفحه ۲۳۴.

حضرت امام باقر (علیه السلام) فرمودند:
چون بنی عباس دچار اختلاف شدند ، فرج نزدیک است ؛ فرج شما بستگی به اختلافِ آنها دارد. چون نشانه‌های اختلاف ظاهر شد ، منتظر ندای آسمانی در ماه رمضان باشید ؛ چون نداء شنیده شد ، مردم بر آنها جرئت می‌یابند و سفیانی (لعنة الله علیه) خروج می‌کند و کار عباسیان پراکنده می‌شود و خراسانی بر علیه آنها خروج می‌کند ...
منبع:
بشارة الاسلام: صفحه ۵۲.

فرق ظهور با قیام [ظهور عام] چیست؟
معنی لغوی «ظهور» یعنی آشکار شدن ، ظاهر شدن ، اما آنچه اصطلاحاً در مورد حضرت حجت (عجل‌الله فرجه) بکار می‌رود ، ظهور در مقابل غیبت است ؛ یعنی آن زمانیکه خداوند متعال به ایشان اذن آشکار شدن و قیام می‌دهند ، و البته لازم بذکر است که معنی غیبت حضرت این نیست که ایشان حضور ندارند ، بلکه حضرت الان زنده و حیّ هستند.
علائم ظهور به اموری گفته می‌شود که تحقق ظهور وابسته به وجود آنهاست و تا محقق نشوند ، ظهوری در کار نخواهد بود. یعنی تا این شرایط نباشد ، ظهور اتفاق نمی‌افتد ؛ چون این علایم دلالت بر ظهور دارند و از نزدیکی وقوع چنین حادثه‌ای خبر می‌دهند.
مطلب مهم این است که علائم ظهور باید در یک زمان خاصّ رخ دهند ، چرا که شرط رسیدن به ظهور هستند.
بنابراين اتفاقاتی مانند: برخاستن ندائی از آسمان ، خروج سفيانی (لعنة الله علیه) ، شكافتن زمين در منطقه بيداء [ خَسَف بيداء ] ، قيام مردی از يمن [یمانی] ، كشته شدن نفس زكيه كه در روايات آمده‌اند ، از علائم ظهور می‌باشند.

در روایتی از امام رضا (علیه السلام) چنین نقل شده است:
«ان القائم ینادی باسمه لیلۀ ثلاث و عشرین من شهر رمضان ...»
قائم (عجل الله فرجه) در شب ۲۳ ماه رمضان [شب قدر] به نامش نداء داده می‌شود ...
منبع:
شیخ طوسی، الغیبة: صفحه ۴۵۲.

و آنگاه ظهور حضرت محقق می‌شود ؛ ان شاء الله ...

البته در کنار این پنج نشانه ، دو شرط اساسی نیز لازم است تا ظهور محقق شود:
اولین شرطی كه برای ظهور حضرت امام زمان (علیه السلام) لازم است ، آمادگی فكری و روحی جامعه براي پذيرش حكومت جهانی و احساس نیاز مردم به وجود رهبری کامل و قادر است..
دومین شرط ، به حدّ نصاب رسيدن و جمع شدن ياران حضرت می‌باشد ، يارانی که حضرت بتواند به کمک آنها حکومت واحد جهانی خود را مديريت نمايد.
حضرت حجّت (عجل الله فرجه) ظهور نمی‌کنند ، مگر بعد از جمع شدن سیصد و سیزده نفر!
این سیصد و سیزده نفر ، اصحاب خاصّ آنحضرت ، فرماندهان لشکر و والیان حکومت ایشان در بلاد مختلف می‌باشند ، که از مخلصین و به تعداد اصحاب بدر هستند. آنان از دورترین نقاط زمین [به اراده و خواست الهی] با طیّ الارض و یا طیّ السّماء به نزد آنحضرت (علیه السلام) می‌آیند - حتی مردم در روز بعضی از آنها را می‌بینند که در آسمان در حال طیّ السماء هستند.

ثم يتناول المفقودين عن فرشهم و هو قول الله عزّ و جلّ: «أين ما تكونوا يأت بكم الله جميعا»
سپس یاران خاص حضرت مهدی (عجل الله فرجه) شبانه از رختخواب‌های خود بقدرت الهی غائب شده ، و به محضر حضرت حجّت (عجل الله فرجه) می‌رسند ، و این معنای همان آیه قرآن است که خداوند می‌فرماید: «هر جا که باشید ، خدا شما را در نزد او حاظر می‌کند»!

قیام به چه معناست و فرق آن با ظهور چیست؟
از حضرت امام صادق (علیه السلام) دردبارۀ قائم (عجل الله فرجه) سؤال شد ، حضرت فرمودند: «همۀ ما ائمه (علیهم السلام) یکی پس از دیگری قائم بامر خدا هستیم! تا آن زمانکه بیاید صاحب آن شمشیر [ذوالفقار] ، پس هنگامی که او آمد ، عمل می کند بغیر از آن امری که ما بر آن بودیم».
منبع:
كافی: جلد ۱ ، صفحه ۵۳۶.

پس تنها کسی که حتی در بین خود ائمه (علیهم السلام) قائم بالسّیف هست ، فقط خود حضرت ولیّ امر ، امام مهدی (علیه السلام) است ؛ نه امامان دیگر!!!!

در روایتی از حضرت امام رضا (علیه السلام) چنین نقل شده است:
«ان القائم ینادی باسمه لیلۀ ثلاث و عشرین من شهر رمضان و یقوم یوم عاشوراء».
قائم (عجل الله فرجه) در شب ۲۳ ماه رمضان [شب قدر] به نامش نداء داده می‌شود و در روز عاشوراء قیام می‌کند.
منبع:
شیخ طوسی ، الغیبة: صفحه ۴۵۲.

همچنین از حضرت امام جعفر صادق (علیه السلام) نقل شده است که قیام امام عصر ، در روز شنبه و دهم ماه محرم [روز عاشوراء] خواهد بود:

... یقُومُ القائم فِی یوْمِ عَاشُورَاءَ وَ هُوَ الْیوْمُ الَّذِی قُتِلَ فِیهِ الْحُسَینُ بْنُ عَلِی (علیهما السلام) ، لَكَأَنِّی بِهِ فِی‏ یوْمِ‏ السَّبْتِ‏ الْعَاشِرِ مِنَ‏ الْمُحَرَّمِ‏ قَائِماً بَینَ‏ الرُّكْنِ‏ وَ الْمَقَام‏ ...

... قائم [حضرت مهدى (علیه السلام)] در روز عاشوراء كه روز شهادت سیدالشهدا (علیه السلام) است ، قیام می‌کنند. گویا در آن شنبه‌‏اى كه عاشوراء در آن واقع شود ، همراه او هستم ؛ در حالیکه بین ركن و مقام ایستاده ... .
منبع:
شیخ مفید ، الارشاد: جلد ۲ ، صفحه ۳۷۹.

فإذا أكمل له العقد و هو عشرة آلاف رجل خرج بإذن الله عزّ و جلّ …:
پس وقتی لشگر او به ده هزار نفر رسید ، به اذن خدا خروج می‌کند ، تا دشمنان خدا را بقتل برساند و خدا راضی شود!
منبع:
كمال الدين و تمام النعمة: جلد ١ ، صفحه ۴۰۶.

خلاصۀ فرق بین فرج و ظهور و قیام [ظهور عام]:
فرج با اختلاف بنی عباس ثانی شکل می‌گیرد ...
ظهور در ماه رمضان ، بعد از شب بیست و سوم ، بعد از صیحۀ آسمانی و در روز جمعه می‌باشد. حضرت در حالیکه که جناب سلمان فارسی ، مالک اشتر نخعی ، ابودجانه انصاری ، مقداد بن اسود و اصحاب کهف در رکاب ایشان هستند ، با یاران خاص الخاص خود یعنی سیشد و سیزده نفر منتظران حقیقی خود ، در میان رکن و مقام با ایشان بیعت می‌کنند.
قیام در ماه محرم ، در روز شنبه‌ای که عاشوراء است ، به همراه لشکر ده هزار نفری خواهد بود ؛ که هر یک از این اتفاقات در فاصلۀ زمانی خاصّ خود با دیگری ، رخ می‌دهند ان شاء الله ...